Sarajevo en de oorlog: musea, de Tunnel van de Hoop en plekken die je moet zien

• Belegeringapril 1992 - februari 1996
• Duurca. 1.425 dagen
• TopplekTunnel van de Hoop (Butmir)
• Tour met gidsca. € 30-50 p.p., 3-4 uur
• ValutaBosnische mark (KM)
• Aanrader2-3 dagen in Sarajevo

De belegering van Sarajevo in het kort

Van april 1992 tot februari 1996 werd Sarajevo omsingeld door Bosnisch-Servische troepen in de heuvels rond de stad. Bijna vier jaar lang, zo'n 1.425 dagen, leefden de inwoners zonder vaste stroom, water of gas, onder voortdurend beschietingen en sluipschuttersvuur. Het was de langste belegering van een hoofdstad in de moderne oorlogsgeschiedenis. Naar schatting kwamen ruim 11.000 mensen om het leven, onder wie meer dan 1.500 kinderen.

Dertig jaar later is Sarajevo een stad vol cafés, moskeeën, kerken en synagogen die je vooral met een glimlach verlaat. Juist dat contrast maakt een bezoek aan de oorlogsplekken zo indrukwekkend. Lees voor de achtergrond van het land ook onze pagina over Bosnië en Herzegovina.

Tunnel van de Hoop (Tunel spasa): is hij de moeite waard?

Absoluut, dit is voor velen het hoogtepunt. In 1993 groeven inwoners met de hand een tunnel van ongeveer 800 meter onder de landingsbaan van het vliegveld door, dat onder VN-controle stond. De tunnel verbond de belegerde stad met het vrije gebied bij Butmir en was de enige levenslijn: voedsel, wapens, medicijnen en mensen gingen erdoorheen, vaak gebukt in een gang van nog geen 1,60 meter hoog.

Het museum zit in het huis van de familie Kolar, waar de ingang lag. Je loopt een stukje van zo'n 20 meter door de originele tunnel en ziet een film met beelden uit de oorlog.

• Ligging: in Butmir, bij het vliegveld, ongeveer 20 tot 30 minuten rijden van het centrum.
• Vervoer: taxi (circa 20 tot 30 KM enkele reis, spreek de prijs af of laat de meter lopen) of tram naar Ilidža en dan nog een korte taxi.
• Toegang: reken op circa 15 tot 20 KM; prijzen kunnen veranderen.
• Tijd: 1 tot 1,5 uur ter plekke.

Beste oorlogsmusea in Sarajevo

War Childhood Museum

Misschien wel het meest ontroerende museum van de Balkan. Het toont persoonlijke voorwerpen van mensen die als kind de oorlog meemaakten: een ballerinaschoentje, een dagboek, een speelgoedpistool, elk met een kort verhaal erbij. Het museum won in 2018 de Museumprijs van de Raad van Europa. Ligt in de wijk Kovači, op loopafstand van de Baščaršija.

Galerija 11/07/95

Een indringende fotogalerie over de genocide in Srebrenica in juli 1995, met foto's, video en getuigenissen. Voor Nederlandse bezoekers extra beladen vanwege de rol van Dutchbat. De galerie ligt vlak bij de kathedraal in het centrum.

Historisch Museum van Bosnië en Herzegovina

Een bescheiden, wat vervallen modernistisch gebouw met de tentoonstelling 'Surrounded Sarajevo'. Hier zie je hoe mensen overleefden: zelfgemaakte kachels, humanitaire voedselpakketten en geïmproviseerde wapens. Vlak achter het museum zit het humoristische café Tito.

Oorlogssporen in de stad: van Sniper Alley tot de Sarajevo-rozen

Je hoeft geen museum in om de oorlog te zien. Let tijdens het wandelen op deze plekken:

• Sarajevo-rozen: inslagen van mortiergranaten in het asfalt die met rode hars zijn opgevuld, op plekken waar mensen omkwamen. Er zijn er nog tientallen, onder meer bij de markt Markale, waar in 1994 en 1995 bloedige aanslagen plaatsvonden.
• Sniper Alley: de brede verkeersader Zmaja od Bosne, waar sluipschutters op voorbijgangers schoten. Het gele Holiday Inn-hotel, waar buitenlandse journalisten verbleven, staat er nog.
• Vijećnica: het Moorse stadhuis was de nationale bibliotheek tot het in augustus 1992 in brand werd geschoten. Honderdduizenden boeken gingen verloren; het gebouw werd in 2014 gerestaureerd heropend.
• Kogelgaten: in de woonwijken buiten het centrum zitten nog altijd talloze gevels vol inslagen.

Onze tip: neem de kabelbaan naar de berg Trebević en loop naar de met graffiti bedekte Olympische bobsleebaan van 1984. De berg was tijdens het beleg frontlinie. Je begrijpt hier in één oogopslag hoe ingesloten de stad in het dal lag. Blijf op de paden: buiten de gemarkeerde routes kan nog munitie liggen.

Sarajevo war tour: met gids of op eigen houtje?

Je kunt alles zelf doen, maar een tour met een lokale gids voegt veel toe. Veel gidsen hebben de belegering zelf als kind of jongvolwassene meegemaakt en vertellen persoonlijke verhalen die geen museum kan bieden. Een gebruikelijke tour duurt 3 tot 4 uur en combineert de Tunnel van de Hoop, Sniper Alley, de Joodse begraafplaats aan de frontlinie en de bobsleebaan. Reken op circa € 30 tot € 50 per persoon, inclusief vervoer. Boek bij voorkeur bij een kleinschalige lokale aanbieder en vraag van tevoren wat er inbegrepen is.

Een dagtrip naar Srebrenica-Potočari

Het herdenkingscentrum in Potočari ligt zo'n 2,5 tot 3 uur rijden ten oosten van Sarajevo. Hier staan de graven van ruim 6.000 geïdentificeerde slachtoffers van de genocide van juli 1995, waarbij meer dan 8.000 moslimmannen en jongens werden vermoord. In de voormalige batterijenfabriek, waar Dutchbat gelegerd was, is een museum ingericht. Voor Nederlanders is dit een bijzonder confronterend en waardevol bezoek. Ga met een georganiseerde dagtour of een huurauto; met het openbaar vervoer is het lastig. Tips voor een eigen auto lees je bij auto huren op de Balkan.

Respectvol bezoeken: zo doe je dat

1. Vraag niet zomaar naar de oorlog. Veel mensen praten er open over, maar laat het initiatief bij hen.
2. Geen selfies bij gedenkplekken. Fotograferen mag meestal wel, maar met respect.
3. Vermijd 'wie had er gelijk'. De oorlog ligt nog steeds gevoelig en ligt anders in de Federatie dan in de Republika Srpska.
4. Plan ook vrolijke dingen. Eet ćevapi in de Baščaršija en wandel naar de Gele Bastion voor zonsondergang. Meer smaken vind je in onze gids over de Balkan-keuken.

Combineer Sarajevo met Mostar, waar de herbouwde Oude Brug een eigen oorlogsverhaal vertelt. Twee tot drie dagen in Sarajevo is ideaal om de geschiedenis te begrijpen zonder dat het te zwaar wordt.

Prijzen, openingstijden en dienstregelingen zijn indicatief (peil 2026) en kunnen wijzigen; check vooraf de actuele informatie. Deze pagina kan affiliatelinks bevatten, zie onze affiliateverklaring.